Strona główna arrow Profilaktyka arrow Zawiadomienie o przestępstwie
26.10.2014.
 
 
Zawiadomienie o przestępstwie | Drukuj |

Zawiadomienie o przestępstwie

Pytania i odpowiedzi

PYTANIE 1: Kto może złożyć zawiadomienie o przestępstwie ??

Odpowiedź: Do złożenia zawiadomienia o przestępstwie uprawniona jest każda osoba, która posiada taką informację, bez względu na wiek, płeć, rasę, narodowość itp. Jeżeli zawiadamiający nie włada językiem polskim - protokół z tej czynności zostanie sporządzony z udziałem tłumacza. Jeżeli zawiadamiającym jest osoba głucha lub niema, czynność zostanie przeprowadzona z udziałem biegłego sądowego o odpowiedniej specjalności (dotyczy to sytuacji, gdy zawiadomienie jest składane w formie ustnej).

O popełnieniu przestępstwa może również zawiadomić jego sprawca. Następujące po tym czynności policyjne będą ze zrozumiałych względów inne niż w sytuacji, gdy zawiadamiającym jest świadek czy inna osoba postronna. Warto podkreślić, że skoro zawiadomienie o przestępstwie może złożyć każda osoba - to może je również złożyć małoletni. Zasady składania zawiadomienia o przestępstwie są takie same w odniesieniu do dzieci, jak i do osób dorosłych. Każde zawiadomienie o przestępstwie jednakowo obliguje policjantów do podjęcia odpowiednich działań.

W praktyce oznacza to, że osoba małoletnia będzie mogła uczestniczyć w dalszych czynnościach procesowych na tych samych zasadach co osoba dorosła (będzie mogła złożyć zeznania w charakterze świadka), lecz inaczej wygląda kwestia odpowiedzialności za ewentualne nieprawidłowości z tym związane.

Zgodnie z polską procedurą karną osoba powyżej 17 roku życia składająca zawiadomienie o przestępstwie jest informowana m.in. o odpowiedzialności karnej za powiadomienie Policji o niepopełnionym przestępstwie, za fałszywe oskarżenie oraz za składanie fałszywych zeznań - art. 238 k.k., art. 234 k.k., art. 233 § 1 k.k.. Natomiast w stosunku do zawiadamiających małoletnich kwestia ta przedstawia się następująco:

  • dzieci poniżej 13 roku życia informuje się po prostu, że w rozmowie z policjantem należy mówić prawdę;
  • dzieci w przedziale wiekowym od 13 do 17 lat uprzedza się o treści przywołanych artykułów kodeksu karnego oraz o możliwości zastosowania wobec nich środków przewidzianych w przepisach o postępowaniu w sprawach nieletnich w przypadku świadomego naruszenia tych artykułów (popełnienia tym samym czynu karalnego);
  • dziecko, które ukończyło 17 lat, jest traktowane jak osoba dorosła.

 

Małoletni poniżej 18 roku życia, nie mając zdolności do czynności prawnych, nie może samodzielnie złożyć wniosku o ściganie, jeżeli przestępstwo, o dokonaniu którego zawiadamia, należy do kategorii przestępstw ściganych w trybie wnioskowym. W imieniu małoletniego wniosek taki może złożyć przedstawiciel ustawowy dziecka, jego prawny opiekun, a gdyby to oni byli sprawcami przestępstwa na szkodę tego małoletniego - Policja wystąpi w tej sprawie do sądu opiekuńczego.

Ze szczególną uwagą zostanie potraktowany zawiadamiający małoletni poniżej 15 roku życia, gdy zawiadomienie dotyczy przestępstwa seksualnego lub grupy przestępstw przeciwko rodzinie i opiece. Jeżeli jest pokrzywdzonym, jego przesłuchanie w charakterze świadka odbędzie się w warunkach określonych w art. 185a k.p.k. (przesłuchanie odbywa się tylko raz, prowadzi je sąd na posiedzeniu z udziałem biegłego psychologa).

Jeżeli zawiadamiający małoletni poniżej 15 lat nie jest pokrzywdzonym, a jedynie świadkiem przestępstwa popełnionego z użyciem przemocy, groźby przemocy lub świadkiem popełnienia przestępstwa seksualnego - również może zostać przesłuchany w warunkach wymienionych w art. 185a k.p.k. Warto wspomnieć, iż te zasady mają zastosowanie nie tylko w sytuacji zawiadomienia o przestępstwie - także zawsze, gdy w toku już prowadzonej sprawy zajdzie konieczność przesłuchania małoletniego poniżej 15 roku życia w charakterze pokrzywdzonego lub świadka przestępstwa.

Nie zostanie spisany protokół ustnego zawiadomienia o przestępstwie przyjętego od osoby pozostającej pod wpływem alkoholu, narkotyków czy innych środków o podobnym działaniu (nie może ona także zostać przesłuchana w charakterze świadka). Jednak informacje podane przez tę osobę zostaną niezwłocznie sprawdzone i Policja podejmie działania adekwatne do sytuacji. Protokół zaś zostanie sporządzony w dogodnym terminie, gdy ustaną przyczyny wcześniejszego zaniechania.

PYTANIE 2: Kto ma obowiązek złożenia zawiadomienia o przestępstwie?

Odpowiedź: Polska procedura karna nakłada obowiązek zawiadomienia organów ścigania o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu. W tym celu w kodeksie postępowania karnego został wprowadzony zapis dotyczący społecznego obowiązku zawiadomienia o przestępstwie (art. 304 § 1 k.p.k.). Zgodnie z tym artykułem każdy, kto dowiedział się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma obowiązek zawiadomić o tym fakcie prokuratora lub Policję. To oznacza, że nie tylko pokrzywdzony lub bezpośredni świadek przestępstwa, ale każda osoba dysponująca informacjami na temat popełnienia przestępstwa powinna zawiadomić o tym organy ścigania.

Przepis ten nie przewiduje kary za niedopełnienie wspomnianego obowiązku, odwołuje się natomiast do pożądanych postaw społecznych w demokratycznym państwie, dzięki którym popełnione przestępstwo nie pozostaje anonimowe, a jego sprawca nie może liczyć na bezkarność.

Wyjątkiem od tej zasady jest tzw. obowiązek prawny zawiadomienia organów ścigania w przypadku posiadania wiarygodnej informacji o przestępstwie. Dotyczy to wybranych, szczególnie groźnych kategorii przestępstw, wskazanych w art. 240 § 1 k.k. Są to np.: ludobójstwo, zamach stanu, szpiegostwo, zamach na życie prezydenta, zabójstwo, porwanie statku powietrznego lub wodnego. Kara przewidziana za niedopełnienie tego obowiązku może wynosić nawet 3 lata pozbawienia wolności - chyba że przyczyną zaniechania zawiadomienia była obawa przed odpowiedzialnością karną grożącą samemu zawiadamiającemu lub jego najbliższym oraz gdy zapobiegło się popełnieniu takiego przestępstwa, a także gdy miało się dostateczną podstawę do przypuszczenia, że o wymienionych przestępstwach organy ścigania już wiedzą.

Należy dodać, że poza przepisami kodeksu karnego oraz kodeksu postępowania karnego istnieją ustawy zawierające przepisy nakładające na niektóre osoby obowiązek powiadomienia organów ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w przypadku posiadania wiarygodnych wiadomości na ten temat. Przykładem takiego rozwiązania jest przepis art. 60 Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, który nakłada na właścicieli lub działających w jego imieniu zarządców lub kierowników zakładu gastronomicznego lub lokalu rozrywkowego obowiązek niezwłocznego powiadomienia organów ścigania w przypadku posiadania wiarygodnych wiadomości na temat popełnienia na terenie tego zakładu takiego przestępstwa, jak: handel narkotykami, proponowanie, użyczanie ich innej osobie lub ułatwianie użycia. W tym przypadku odpowiedzialność karna za niedopełnienie obowiązku powiadomienia organów ścigania może wynieść do 2 lat pozbawienia wolności.

Pamiętaj, że przestępstwo to nie tylko dokonanie czynu zabronionego, ale także samo planowanie jego dokonania, które może wyczerpywać znamiona karalnego przygotowania. Dotyczy to sytuacji naprawdę niebezpiecznych, np.: przygotowania do wywołania katastrofy w ruchu powietrznym, lądowym, wodnym. Od szybkości Twojej reakcji w takiej sytuacji (powiadomienia organów ścigania) może zależeć życie wielu ludzi.

Obowiązek zawiadomienia organów ścigania w przypadku posiadania wiedzy na temat popełnienia przestępstwa ściganego z urzędu ciąży także na instytucjach państwowych i samorządowych, które dowiedziały się o tym w związku ze swą działalnością. Muszą one wówczas przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia - aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa.

Możesz też po prostu zgłosić się do jednostki Policji, gdyż najczęściej spotykaną formą zawiadomienia o przestępstwie jest zawiadomienie złożone w formie ustnej, przyjęte i spisane przez policjanta w protokole.

PYTANIE 3: Gdzie można złożyć zawiadomienie o przestępstwie?

Odpowiedź: Zawiadomienie o przestępstwie ma obowiązek przyjąć od Ciebie każdy funkcjonariusz Policji na każdym posterunku, komisariacie i w każdej komendzie Policji, sporządzając w związku z tym protokół przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie.

Powinieneś wiedzieć, że Twoją sprawę będzie prowadziła ta jednostka Policji, na terenie działania której popełniono przestępstwo. Jeżeli jest to możliwe - najlepiej, byś zgłosił się od razu właśnie tam. Jeżeli to nie jest możliwe lub nie wiesz, gdzie dokładnie zaistniało przestępstwo - złóż zawiadomienie jak najszybciej w najbliższej jednostce Policji.

Zawiadomienie o przestępstwie złożone w jednostce Policji niebędącej właściwą do prowadzenia Twojej sprawy będzie niezwłocznie przekazane jednostce odpowiedniej ze względu na miejsce zaistnienia zdarzenia i tam będą wykonywane dalsze czynności w sprawie.

Pamiętaj, iż zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa zawiadomienie o przestępstwie możesz przekazać także innym organom posiadającym uprawnienia do prowadzenia postępowania przygotowawczego, np.: Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu, Straży Granicznej, Urzędowi Kontroli Skarbowej - zgodnie z posiadanymi przez nie szczególnymi kompetencjami.

PYTANIE 4: Jakie obowiązki wiążą się ze złożeniem zawiadomienia o przestępstwie?

Odpowiedź: Jeżeli złożyłeś zawiadomienie o przestępstwie, musisz się liczyć z faktem, iż tym samym przyjąłeś na siebie pewne obowiązki. Będzie ich więcej w sytuacji, gdy jednocześnie jesteś pokrzywdzonym.

Pokrzywdzony ma obowiązek stawić się na każde wezwanie organu prowadzącego postępowanie (art. 177 § 1 k.p.k.). Na pokrzywdzonego, który bez usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie albo bez zezwolenia tego organu oddalił się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, można nałożyć karę pieniężną w wysokości do 3000 złotych, a ponadto można zarządzić jego zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie (art. 285 § 1 i 2 k.p.k.).

Jeżeli karalność czynu zależy od stanu zdrowia pokrzywdzonego, nie może on sprzeciwić się oględzinom ciała i badaniom lekarskim niepołączonym z zabiegiem chirurgicznym lub obserwacją w zakładzie leczniczym (art. 192 § 1 i 3 k.p.k.). W przypadku zaistnienia wątpliwości co do stanu psychicznego pokrzywdzonego, jego stanu rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego postrzeżeń sąd lub prokurator może zarządzić jego przesłuchanie z udziałem biegłego lekarza lub biegłego psychologa (art. 192 § 2 k.p.k.).

W celu ograniczenia kręgu osób podejrzanych lub ustalenia wartości dowodowej ujawnionych śladów od pokrzywdzonego można pobrać odciski daktyloskopijne, próbki włosów, śliny i zapachu, próbę pisma, a także można wykonać fotografię osoby lub dokonać utrwalenia głosu (art. 192a § 1 k.p.k.).

Pokrzywdzony przebywający za granicą ma obowiązek wskazać adresata dla doręczeń w kraju, czyli osobę upoważnioną do odbioru korespondencji. Jeśli tego nie zrobi, pismo zostanie wysłane na ostatnio znany adres w kraju albo - jeżeli i tego adresu nie ma - będzie załączone do akt sprawy i uznane za doręczone (art. 138 k.p.k.).

Jeżeli pokrzywdzony zmieni miejsce zamieszkania lub pobytu, a nie poda Policji nowego adresu, pismo zostanie wysłane na poprzedni adres i uznane za doręczone (art. 139 § 1 k.p.k.).

PYTANIE 5: Odpowiedzialność karna za nieprawdziwe zawiadomienie??

Odpowiedź: Przed złożeniem zawiadomienia o przestępstwie - w rozmowie z policjantem - uzyskasz pouczenie o treści dwóch ważnych przepisów kodeksu karnego. Jest to art. 238 k.k., przewidujący odpowiedzialność karną za zawiadomienie organów ścigania o niepopełnionym przestępstwie, oraz art. 234 k.k., który określa odpowiedzialność karną za fałszywe oskarżenie innej osoby o popełnienie przestępstwa.

Jeżeli Twoje zawiadomienie o przestępstwie ma formę protokolarną (pisaliśmy o tym wcześniej) i jednocześnie składasz zeznania jako świadek - dowiesz się również o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań lub zatajenie prawdy (art. 233 § 1 k.k.).

Może się zdarzyć, że pouczenie o treści tych artykułów przyjmiesz z obawą, gdyż sam masz wątpliwości, czy przestępstwo na pewno nastąpiło, lub masz przypuszczenia co do osoby sprawcy, ale nie jesteś tego pewien.

Przykładem pierwszej wskazanej sytuacji może być stwierdzenie braku portfela lub dokumentów po wyjściu z autobusu: nie jesteś wówczas pewien, czy je zgubiłeś, czy też padłeś ofiarą kradzieży kieszonkowej. Przykładem drugiej sytuacji może być przebicie opon w Twoim samochodzie (uszkodzenie mienia) po tym, gdy wcześniej widziałeś obserwującego samochód mężczyznę znanego Ci z widzenia. Zastanawiasz się wtedy, czy powiedzieć o swych podejrzeniach, by nie narazić się na odpowiedzialność karną za fałszywe oskarżenie. Otóż w obydwu przypadkach powinieneś poinformować Policję o swoich odczuciach.

Warto, byś wiedział, że odpowiedzialność karna w wymienionych sytuacjach przewidziana jest tylko wtedy, gdy ktoś świadomie wprowadził w błąd Policję lub prokuratora. Nie poniesiesz odpowiedzialności, jeśli Twoje zawiadomienie o niepopełnionym przestępstwie lub fałszywe oskarżenie innej osoby wynikało z Twojego błędnego przekonania, które powziąłeś na podstawie okoliczności towarzyszących zdarzeniu (przez to wyciągnąłeś mylne wnioski co do zaistnienia przestępstwa lub co do jego ewentualnego sprawcy).

Dlatego ważne jest, by Twoja relacja o zdarzeniu była pełna i wyczerpująca, byś powiedział wszystko, co wiesz na temat okoliczności popełnienia przestępstwa, nie obawiając się odpowiedzialności karnej w związku z przedstawieniem swoich uzasadnionych podejrzeń co do sprawcy. Przyjęcie takiej taktyki od początku sprawy pomoże właściwie ukierunkować działania organów ścigania i na pewno zwiększy ich skuteczność.

Warto powiedzieć, co zrobić, gdy po złożeniu zawiadomienia zorientowałeś się, że przestępstwo faktycznie nie nastąpiło: np. odnalazłeś w domu dokumenty, co do których byłeś przekonany, że zostały skradzione. Powinieneś wówczas bezzwłocznie powiadomić o tym fakcie jednostkę Policji prowadzącą Twoją sprawę. Jeżeli nie jest to możliwe (przebywasz daleko poza tym miejscem), zgłoś się do najbliższej jednostki Policji. Takie działanie pozwoli na wyrejestrowanie twoich dokumentów z policyjnych baz danych, gdzie figurują jako „utracone” i „poszukiwane” (wprowadzono te dane bezpośrednio po złożeniu przez Ciebie zawiadomienia). W przeciwnym wypadku, używając w różnych urzędowych sytuacjach własnych dokumentów opatrzonych klauzulą „poszukiwane” - napotkasz istotne trudności.

W związku z ewentualnym odnalezieniem dokumentów (czy też inną ważną zmianą w porównaniu ze stanem faktycznym opisanym w protokole przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie) będziesz musiał złożyć krótkie zeznanie na ten temat. Nie wystarczy, że ten fakt zgłosisz bezpośrednio ustnie czy też poinformujesz o nim telefonicznie - Policja nie może reagować na takie zgłoszenia telefoniczne, w Twoim imieniu mógłby przecież zadzwonić złodziej.

Składając zeznania jako świadek, będziesz uprzedzany przez przesłuchującego Cię policjanta o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań lub zatajenie prawdy. Wystarczy, że zawsze będziesz mówił prawdę (całą!), zgodnie ze swą najlepszą wiedzą, jaką akurat posiadasz, a na pewno nie poniesiesz żadnej odpowiedzialności za swoje słowa.

Pamiętaj, że działania Policji nie są ukierunkowane na przyłapanie Cię na kłamstwie, lecz na ujęcie sprawcy przestępstwa, o którym złożyłeś zawiadomienie. Jeżeli jednak Twoja relacja o zdarzeniu jest niespójna, nielogiczna i niewiarygodna - Policja będzie chciała się dowiedzieć, dlaczego.

 
 
 
 
 
 
 
 
 no_banner
 
 no_banner
 
no_banner
no_banner
tel_bezp
tel_bezp